Петропавлда алғашқы қазақ хорын құрған Иван Коцыктың құрметіне еске алу концерті өтті
М. Жұмабаев атындағы педагогикалық колледжде қазақтың алғашқы хор ұжымын құрған Иван Коцыктың рухына арналған еске алу концерті өтті. Польша музыканты, педагог әрі хормейстер қазақтың музыкалық мәдениеті тарихында өзіндік із қалдырған тұлға. Биыл оның туғанына 132 жыл толып отыр. Іс-шара барысында студенттер өнер иесінің күрделі тағдыры мен халық әндерін сақтап қалу жолындағы еңбегімен танысты. Ал колледж хоры Коцыктың төрт дауысты хорға лайықтап өңдеген қазақ шығармаларын орындады, деп хабарлайды QZ NEWS тілшісі.
Иван Васильевич өмірінің маңызды кезеңін дәл осы Петропавл қаласында өткізген. 1923 жылы шаһарға келген ол Жұмағали Тілеулин басқарған Қазақ педагогикалық техникумында ән салу мен музыка теориясынан сабақ берген. Осы жерде музыкант қазақ фольклорына қызығушылық танытып, халық әндерін жинап, нотаға түсіре бастаған.
Оның өмірбаяны мен көпшілікке беймәлім қырлары туралы студенттерге бірнеше жыл бойы музыканттың мұрасын зерттеп жүрген «Коперник» поляк мәдени орталығының жетекшісі Валентина Корнева айтып берді.
Иван Коцык 1891 жылы Польшаның Ченстохова қаласында дүниеге келген. Музыкалық білім алып, дирижерлік өнерді және скрипкада ойнауды меңгерген. Петропавлда оның кәсіби білімі мүлде жаңа музыкалық ортада қолданылды. Ол Қазақстан тарихындағы алғашқы қазақ хорын ұйымдастырды. Ұжым құрамында 60 адам болды. Хор көпдауысты орындауға лайықталған жүзден астам халық әнін репертуарына енгізді.
1928 жылы хор Мәскеуге гастрольдік сапармен барды. Петропавлдық өнерпаздардың өнері елордалық көрермендердің үлкен қызығушылығын тудырды. Әсіресе, «Елім-ай» және «Ара-рай» әндері кеңінен танылды. Иван Коцык халық мұрасын жинауды жалғастырып, халық әншілерінің шығармаларын нотаға түсірді. Сондай-ақ Иса Байзақов, Күләш Байсейітова және Жүсіпбек Елебеков сынды өнерпаздармен шығармашылық байланыста болды.
«Мені оның қазақтың музыкалық дәстүріне соншалықты терең бойлай білгені әрдайым таңғалдырады. Ол басқа елден келгенімен, тек музыка пәнінен сабақ берумен шектелмей, жергілікті мәдениетке ерекше қызығушылық танытқан. Ауылдарды аралап, әншілердің орындауын тыңдап, халық әндерін жазып алған. Мұның барлығын кейінгі ұрпаққа жеткізу қажет екенін жақсы түсінген», – деді Валентина Корнева.
Кейін Иван Коцык Алматы қаласында еңбек етіп, алғашқы қазақ музыкалық қойылымдары мен операларының, соның ішінде «Айман – Шолпан» шығармасының дүниеге келуіне атсалысты. Алайда оның шығармашылық жолы қайғылы аяқталды. 1938 жылы музыкант тыңшылық жасады деген айыппен атылды. Тек 1956 жылы қайтыс болғаннан кейін ақталды.
Концерт бағдарламасында колледж хорының өнер көрсетуіне ерекше орын берілді. Студенттер Иван Коцык бір кездері төрт дауысты хорға арнап өңдеген бірнеше қазақ шығармасын орындады. Осылайша, таныс халық әуендері жаңа сипатта шырқалып, тыңдарманға бір ғасырға жуық уақыт бұрын жасалған музыкалық еңбектің ерекшелігін сезінуге мүмкіндік берді.
Кешке қатысушылар үшін бұл тек музыканттың өмірімен танысу ғана емес, оның шығармашылық мұрасына өздері де үлес қосқандай әсер қалдырды. Өйткені тарихи партитуралар туралы дәріс тыңдау бір бөлек те, оларды өзің орындап, дауыстардың үйлесімін сезіну, халық әнінің жаңаша түрленген үнін есту – мүлде бөлек әсер.