Ақжар ауданында 37 жыл еңбек еткен педагог Сайран Ережепова мамандықтың қыр-сыры мен бала психологиясын түсінудің маңызы туралы айтты
Сайран Ережепова үшін мектеп әлдеқашан жай ғана жұмыс орны болудан қалған. Оның өмірінің 37 жылы осы білім ордасында өтті. Пионер жетекшісі қызметінен мектеп басшылығына дейінгі жолды жүріп өткен ұстаз бүгінде есейіп, өмірден өз орнын тапқан шәкірттерімен кездесіп жүр. Ең бастысы – өзі бір кездері таңдаған мұғалімдік мамандық отбасылық дәстүрге айналды, деп хабарлайды QZ NEWS тілшісі.
Біреулер үшін мектеп соңғы қоңыраумен бірге аяқталады. Ал Сайран Қадылқанқызы Ережепова үшін мектеп ондаған жыл бойы өмірінің ажырамас бөлігі болып келеді. Сайран Қадылқанқызы 1966 жылдың 21 тамызында дүниеге келген. Балалық шағы Көкшетау облысы, Арықбалық ауданындағы Златогорка ауылында өтті. Болашақ мамандығына деген алғашқы арман да дәл осы жерде пайда болды. Кейін бұл мамандық оның өмірлік жолына айналды.
«Бұл – менің туған жерім, ең жылы естеліктеріммен байланысты мекен. Мектептегі жылдарым да сонда өтті, мінезім де сол жерде қалыптасты. Сондықтан мектеп мен үшін әрдайым ерекше орын болып қала берді», – деп еске алады ұстаз.
Мектепті аяқтағаннан кейін Сайран Қадылқанқызы Көкшетау педагогикалық институтына оқуға түсті. Кейін Ш. Уәлиханов атындағы Көкшетау мемлекеттік университетін «Ағылшын тілі пәнінің мұғалімі» мамандығы бойынша тәмамдады. Алайда педагогикалық мамандықпен таныстығы бұдан да ертерек, өз отбасын құрғаннан кейін көп ұзамай басталды.
1989 жылы ол Көкшетау облысы Ленинград ауданының Ленинград орта мектебіне №2 пионер жетекшісі болып жұмысқа орналасты. Екі жылдан кейін неміс тілі пәнінің мұғалімі атанып, кейін ағылшын тілін оқыта бастады. 2011 жылы осы мектептің директоры болып тағайындалды. Бүгінде бұл білім ордасы Солтүстік Қазақстан облысының Ақжар ауданында жұмыс істейді.
Ұстаздың еңбек жолында ондаған жылдық тәжірибе, басқарушылық қызмет, біліктілікті арттыру курстары мен көптеген жетістіктер бар. Сайран Қадылқанқызының басшылығымен мектеп түрлі байқауларда жеңімпаз атанып, аудандық және облыстық деңгейде танылды. Олардың қатарында «Үздік мектеп – 2013» атағы, «Тиімді ауыл мектебі» облыстық сертификаты, сондай-ақ PISA-2015 халықаралық зерттеуін ұйымдастыруға қосқан үлесі үшін Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің алғыс хаты бар.
Алайда Сайран Қадылқанқызы өзінің еңбегі туралы сөз қозғағанда, ең алдымен марапаттары мен грамоталарын емес, шәкірттерін еске алады.
«Мен үшін басты жетістік – белгілі бір марапат немесе нақты бір оқиға емес. Мен шәкірттерімді мақтан тұтамын. Өмірімнің қомақты бөлігін педагогикаға арнағаныма қуаныштымын. Әсіресе түлектерімнің өмірден өз орнын тауып, білікті маман атанып, отбасын құрып, жетістіктерге жеткенін көру – үлкен қуаныш», – дейді педагог.
Осы жылдар ішінде мектеп те, балалар да, білім беру үдерісіне деген көзқарас та өзгерді. Бүгінде оқушылардың ақпаратқа, цифрлық ресурстарға және заманауи технологияларға қолжетімділігі жоғары. Сондықтан Сайран Қадылқанқызының пікірінше, мұғалімге тек білім берумен шектелу жеткіліксіз.
«Мұғалімнің міндеті тек білім берумен шектелмейді. Баланы ақпаратты дұрыс қабылдауға, оны талдауға, қорытынды жасауға және өздігінен ойлауға үйрету маңызды», – дейді ол.
Сонымен қатар қанша заманауи болғанымен, технология адам арасындағы қарым-қатынасты ешқашан алмастыра алмайды.
«Қазіргі мұғалім ең алдымен балаларды түсіне білетін адам болуы керек. Әрине, педагог өз пәнін жақсы меңгеріп, үнемі ізденіп, кәсіби тұрғыда дамуы қажет. Бірақ кәсіби білімнің өзі жеткіліксіз. Сабырлы, әділ, мұқият болу және әр баланың жеке тұлға екенін көре білу керек», – деп есептейді мектеп директоры.
Алғашқы кәсіби тәжірибесін ол бүгінге дейін ризашылықпен еске алатын тәлімгерлерінің жанында жинақтады. Ольга Октавиевна мен директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары Тамара Даниловна жас мұғалімге сабақ өткізудің әдістемесін ғана емес, балалармен жұмыс істеудің мәнін түсінуге көмектесті.
«Олардың менің педагог ретінде қалыптасуыма ықпалы зор болды. Балалармен қалай дұрыс жұмыс істеу керектігін, баланы түсінуді, оқушылармен қарым-қатынас орнатуды және сабақты әдістемелік тұрғыдан дұрыс құруды үйретті. Қазір тәлімгердің кәсіби жолдың басында қаншалықты маңызды екенін түсінемін», – дейді Сайран Қадылқанқызы.
Кейін оның кәсіби қалыптасуына Валентина Ивановна Никитенко мен Тамара Тасболатқызы Исенова сынды әріптестері де қолдау көрсетті. Ал Сайран Қадылқанқызы үшін тәлімгерлік бүгінде өзінің кәсіби тәжірибесінің бір бөлігіне айналған.
Педагогикаға деген сүйіспеншілік оның отбасында өзінен әлдеқайда бұрын қалыптасқан. Атасы Күшімбаев Ақтан соғыстан кейінгі жылдары сауатсыздықты жою жұмыстарына атсалысқан. Анасы Төлегенова Қауия Ақтанқызы да мұғалім болған. Анасының інісі Күшімбаев Ардагелді Ақтанұлы да ұстаздық жолды таңдап, кейін ғылым докторы, профессор атанып, Астана, Алматы және Көкшетау жоғары оқу орындарында дәріс берген.
Сайран Қадылқанқызының әпкесі Баян Қадылқанқызы Төлегенова балабақшада әдіскер болып жұмыс істеген. Ал оның жұбайы Қайрат Амангелдинұлы Ережепов те дене шынықтыру пәнінің мұғалімі болған.
Отбасылық дәстүр келесі буында да жалғасын тапты. Үлкен ұлы Алмат Қайратұлы Ережепов Көкшетаудағы №13 мектепте дене шынықтыру пәнінен сабақ береді. Оның жұбайы Дана Қуанышбекқызы Ережепова №8 мектепте бастауыш сынып мұғалімі болып еңбек етеді.
«Педагогика шынымен де біздің отбасымыздың тарихының бір бөлігіне айналды. Балаларымның да осы мамандықты таңдағанын көру – мен үшін үлкен мақтаныш», – дейді Сайран Қадылқанқызы.
Мектептегі қырық жылға жуық еңбек жолында алғашқы сабақтар да, күрделі жағдайлар да, оқушылардың жетістіктері де, шаршау мен қиын шешімдер қабылдайтын сәттер де болды. Дегенмен ол бұл мамандықтан біржола кетуді ешқашан ойлаған емес.
«Бәлкім, мектеп өмірімнің бір бөлігіне айналып кеткендіктен шығар», – дейді ұстаз.
Мұғалім үшін ең үлкен марапаттың бірі – жылдар өткен соң өз шәкіртін кездестіру. Кейде бұрынғы оқушылар есейіп, білікті маман атанып, отбасы құрып, мансап жолында жетістікке жетеді. Кейде жай ғана амандасып, бірнеше жылы сөз айтады.
«Ең есте қалатын сөздер – ең қарапайым сөздер: «Рақмет, ұстазым», «Мен сізді ұмытқан жоқпын», «Сіз маған көп нәрсе үйреттіңіз». Кейде бұрынғы шәкіртіңіз араға көп жыл салып кездесіп, амандасып, сізді әлі де есінде сақтағанын айтады. Сондай сәттерде мектептегі жылдардың ізсіз өтпегенін түсінесің», – дейді педагог.
Әсіресе ағылшын тілімен байланысты өмір жолын таңдаған түлектері оны ерекше қуантады. Бірі мұғалім болса, енді бірі аудармашы атанған. Ал кейбірі басқа мамандықты таңдағанымен, шет тілін білу кәсіби жолында маңызды рөл атқарған.
«Түлектеріңмен кездесіп, олардың қандай жетістіктерге жеткенін білгенде, мақтаныш сезімі пайда болады. Сондай кезде еңбегіңнің зая кетпегенін түсінесің. Кейде оның нәтижесі жылдар өткен соң көрінеді», – дейді Сайран Қадылқанқызы.
Бүгінде мектеп директорлығымен қатар ағылшын тілінен сабақ беретін ұстаз оқушылармен бірге болуын жалғастырып келеді. Ол үшін балаға білім берумен қатар, оның өзіне деген сенімін арттыру да маңызды.
«Барлық бала әртүрлі. Бірі материалды тез қабылдайды, енді біріне көбірек уақыт қажет. Біреуі белсенді болса, енді бірі сабырлы әрі тұйық болуы мүмкін. Сондықтан барлығына бірдей тәсіл қолдануға болмайды. Баланы бақылап, сөйлесіп, оның ерекшелігін түсініп, әрқайсысына жеке жол табу керек», – деп есептейді ол.
Сайран Қадылқанқызы мұғалімнің өзі де үнемі үйреніп отыруы керек деп санайды. Бұл тек курстар мен семинарларға қатысумен шектелмейді.
«Балалар бізді үнемі дамуға жетелейді. Кейде оқушының өзі жаңа есеп шығару тәсілін, белгілі бір жағдайға басқа көзқарасты немесе заманауи әдісті көрсетуі мүмкін. Мұғалім балаларға білім береді, бірақ балалар да күн сайын мұғалімге бір нәрсе үйретеді», – дейді ұстаз.
Мектеп директорының кәсіби жолының артында құжаттармен жұмыс істеу мен білім ордасын басқару ғана тұрған жоқ. Бұл – балалар, ұжым, білім беру үдерісі мен бірнеше буынның балалық шағы өтетін орта үшін күнделікті жауапкершілік. Сондықтан Сайран Қадылқанқызы үшін Ұстаздар күні – ерекше мереке.
«Мен үшін бұл жай ғана кәсіби мереке емес. Бұл – кезінде бізге білім беріп, қолдау көрсеткен барлық ұстаздарды еске алатын күн. Өз мұғалімдерімді, тәлімгерлерімді, әріптестерімді, шәкірттерімді және, әрине, мұғалімдік мамандық шынайы дәстүрге айналған отбасымды еске аламын», – дейді ол.
Бүгінде оның кәсіби жолы жалғасып келеді. Бір кездері шағын ауылда өскен жас қыз өзіне сүйікті ұстаздарына ұқсауды армандаса, арада ондаған жыл өткенде өзі де көптеген бала үшін жылдар өте есінде қалатын жанға айналды.
«Сол кездегі өзіме айтарым: қорықпа. Сенің қолыңнан бәрі келеді», – дейді Сайран Қадылқанқызы.