Қазақстанда жайлы өмір сүру үшін зейнетақыға қанша қаражат жинау керек екені есептелді
Сарапшылардың есебі бойынша, қазақстандықтардың зейнетақысы жеткілікті болуы үшін жалақыдан ұсталып жүрген 10% зейнетақы жарнасы жеткіліксіз болуы мүмкін. Сондықтан қосымша қаражат жинау қажет, деп хабарлайды QZ NEWS NUR.KZ-ке сілтеме жасап.
Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) 2024 жылға арналған жылдық актуарлық есебін жариялады. Онда зейнетақы жүйесіндегі үрдістер мен халықтың қаржылық жағдайына қатысты өзгерістер қамтылған. Есептің бір бөлімінде қазақстандықтардың табысының 10%-ын міндетті зейнетақы жарнасы ретінде ұстап қалу мәселесі қарастырылған. Құжатқа сәйкес, қазіргі белгіленген 10% мөлшерлеме жинақтаушы зейнетақы жүйесі аясында лайықты зейнетақы деңгейін қамтамасыз етуге жеткіліксіз болуы мүмкін.
«Модель бойынша, зейнетақы табысының коэффициентін (зейнетақы табысының еңбек табысына қатынасы – ред.) кем дегенде 30% деңгейде қамтамасыз ету үшін (95% ықтималдықпен) қажет: 40 жыл бойы кемінде 13% мөлшерінде зейнетақы жарнасын төлеу; немесе 30 жыл бойы 18% мөлшерлемесін сақтау. Бұл көрсеткіштер қазіргі 10% жарна мөлшерлемесінің ұзақ мерзімді қатысу кезінде де еңбек табысының елеулі бөлігін алмастыра алмайтынын көрсетеді. Мысалы, есеп бойынша, егер адамның еңбек өтілі 20 жыл болса, зейнет табысының 30% деңгейіне жету үшін жарна мөлшерлемесі 29,2% болуы керек. Бұл қазіргі нормадан әлдеқайда жоғары», – делінген есепте.
Яғни қазіргі 10% жүйесімен шектелген жағдайда азаматтар болашақ зейнетке өз бетінше қосымша жинақ жасауға тиіс.
Осыған байланысты «Қара аққу, шаян және шортан» Telegram-арнасының сарапшылары қазақстандықтардың зейнет жасына дейін қанша қаражат жинауы қажет екенін есептеп көрген.
«БЖЗҚ-ның пікірінше, 10% мөлшерлеме жеткіліксіз болғандықтан, әр адам өз зейнет өміріне өзі жауап беруі тиіс. Негізгі идея – белсенді қатысуды қажет етпейтін, бірақ тұрақты табыс әкелетін активтер құру. Орта есеппен алғанда, Қазақстан азаматы зейнетке шыққаннан кейін шамамен (80–63)=17 жыл немесе 204 ай өмір сүреді.
Егер ай сайынғы тұтыну көлемі 1000 АҚШ доллары (қазіргі бағаммен шамамен 540 мың теңге) болса, зейнетке шығар кезде 204 мың доллар жинақ болуы қажет (теңгемен есептеу қиынырақ, себебі бағам белгісіз)», – делінген дереккөзде.
Яғни егер адам айына 1000 доллар жұмсайтын болса, 204 айлық кезеңге осы деңгейдегі тұтынуды қамтамасыз ету үшін 204 мың доллар жинақ қажет. Ал тұтыну деңгейі төмен болса, тиісінше қажетті сома да азаяды.
БЖЗҚ есебінде атап өтілгендей, салымшылардың мүддесін қорғау және жүйенің тиімділігін арттыру үшін қазіргі зейнетақы жүйесіне бірқатар өзгерістер енгізу қажет.
«Ұзақ мерзімді перспективада бұл зейнетақы жүйесінің параметрлерін қайта қарауды талап етеді. Атап айтқанда, міндетті зейнетақы жарналарын кезең-кезеңімен арттыру, ерікті зейнетақы жинақтарын ынталандыру және жүйеге қатысудың үздіксіздігін қамтамасыз ету қажет», – делінген қор есебінде.