Психолог Ирина Якимова солтүстікқазақстандықтарға қысты күйзеліссіз қалай өткеруге болатынын айтты
Солтүстік Қазақстан облысында қыс, өкінішке қарай, үйреншікті үш айдан да ұзаққа созылады. Күн бұлттанып, салқын ауа райы қара күзден-ақ басталады. Ал күннің жылуын біз тек көктемнің ортасында сеземіз. Ауаның күрт суытуы көіл күй мен мотивацияның төмендеуіне әкелуі мүмкін. Ұзақ қысты қалай дұрыс өткізіп, энергия мен жағымды эмоцияларды сақтау керектігі жөнінде Психикалық денсаулық орталығының психологы Ирина Якимова QZ News тілшісіне айтып берді.
– Ирина, ұзақ қысқа өзімізді қалай дұрыс бейімдеуіміз керек?
– Қыс тек суық күндер емес, бұл ішкі дүниенің баяулау кезеңі. Табиғат бізді сәл кідіріп, демалуға және энергияны ішке бағыттауға шақыратындай сезіледі. Қысқа бейімделу – оның ырғақтарын қабылдау. Өзіңізден жаздағыдай өнімділік күтпеу керек, керісінше жайлы шекара құру: көбірек ұйқы, жарық, жайлылық және жылу. Қарапайым ой көмектеседі: қыс – күш қорын жинайтын уақыт, оны сарп ететін мезгіл емес.
– Ұзақ қысты жеңіл әрі жағымды өткізу үшін алдын ала күзде дайындалуға бола ма?
– Иә, бұл – өзіңізге жасаған ең жақсы көмек. Күзде «қуат батареяларын толтыру» маңызды: күндізгі жарықта көбірек серуендеу, ұйқы режимін реттеу, үйде қуаныш сыйлайтын хоббиді ойластыру. Сондай-ақ D дәрумені мен темір деңгейін тексеру пайдалы – олардың тапшылығы көбіне көңіл-күйге әсер етеді. Күзде дене мен эмоцияға қамқорлық жасасақ, қыс сынақ емес, қалпына келуге арналған жұмсақ маусымға айналады.
– Қысқы қысқа күндер мен ұзақ түндер басталады… Таңертең өзімізді қалай сергек ұстауға болады?
– Таңғы қараңғылық шынымен де «көңіл түсіріп» жібереді. Құпия – өзіңіздің жеке ояну ритуалыңызды жасау: жұмсақ жарық, кофе иісі, жағымды музыка, күн басталмас бұрын 10 минуттық тыныштық. Таң сіз үшін ерлікке айналмауы тиіс. Бұл – өзіңізбен шағын кездесуіңіз, асығыс емес, тыныш басталған жаңа күн. Осындай кішкентай ритуалдар тірек пен мән сезімін қалыптастырады.
– Егер көңілсіздік бәрібір басталса, онымен қалай күресу керек?
– Өзіңізді ол үшін кінәламаңыз. Көңілсіздік бізді «әлсіз» етпейді, ол – жарық пен энергияның жетіспеуіне психиканың табиғи жауабы. Өмірге қозғалысты қосу пайдалы (қысқа серуеннің өзі жеткілікті), адамдармен араласу, жылы ритуалдар – шам жағу, музыка, «ризашылық күнделігі». Ал егер мұң тереңдеп, апталар бойы кетпесе, маманға жүгінуді кейінге қалдырмаңыз. Қолдау сұрау – өзіңізге жасаған қамқорлықтың бір түрі.
– Кеш күз бен қыста өмірлік энергияны сақтау үшін не көмектеседі?
– Үш тірек бар: жарық, қозғалыс және байланыс. Күн сайын табиғи жарықта болуға тырысыңыз, тіпті 20 минуттық серуеннің өзі маңызды. Денені «фитнес үшін» емес, «өмір үшін» қимылдатыңыз: би, созылу, тыныс жаттығулары. Адамдармен байланысты үзбеңіз: қоңырау шалыңыз, кездесіңіз, сөйлесіңіз. Энергия еш жерден өздігінен пайда болмайды, ол – қамқорлықта, қозғалыста және тірі қарым-қатынаста туады.
– Неліктен дәл осындай кезеңдерде көңіл-күй түседі және психикалық денсаулықты сақтау неге маңызды?
– Күндізгі уақыттың қысқаруы серотонин – «қуаныш гормонының» азаюына әкеледі. Суық пен шаршау бізді үйде көбірек отырғызады, қимыл мен араласуды азайтады. Мұның бәрі апатияға негіз болады. Психикалық денсаулық – сән емес, тірегіміз. Өзіңізді қорғаңыз, әсіресе жамылып жатқыңыз келетін маусымда. Тынығу, сезімдермен бөлісу, мазасыздық пен әлсіздікті елемей қоймау – бәрі маңызды.
– Қыс мезгілінде эмоционалдық күйге не әсер етеді? Апатия неден қалыптасады?
– Негізгі факторлар – биохимия, өмір салты және ішкі көңіл күй. Жарықтың, дәрумендердің, қозғалыстың және қарым-қатынастың жетіспеуі ми мен эмоцияларға әсер етеді. Барлығы сұр көрінгенде, өзіңізді «зорлап қуантудың» қажеті жоқ, керісінше денені қайта тірілту керек: ұйқы, дұрыс тамақтану, жылу, шағын қуаныштар. Апатия – жау емес, «маған көбірек қамқорлық пен қатысу қажет» деген белгі. Осы белгіге құлақ асқанда, біз күшіміз бен өмір қуатымызды қайтарамыз.