Ескі Жаңа жыл: бұл мереке қайдан шықты, мәні, тарихы мен дәстүрлері
Бұл мереке юлиан күнтізбесінен григориан күнтізбесіне көшуге байланысты пайда болған. Ол адамдарға сиқырлы атмосфераға тағы бір мәрте еніп, жаңа жылдық көңіл күйді ұзартуға мүмкіндік береді, деп хабарлайды QZ NEWS.
Ескі Жаңа жылды көпшілік оның ерекше жылы, жанға жақын атмосферасы үшін жақсы көреді. Бұл мереке асығыстықсыз, жақын адамдармен бірге уақыт өткізуге жағдай жасайды. Оның танымал болуының бірнеше себебі бар:
31 желтоқсанда көрісе алмаған жандармен қайта қауышу мүмкіндігі;
тілек тілеу;
ата-баба дәстүрлері мен халықтық наным-сенімдермен байланыс;
бал ашу мен болжам жасауға қолайлы уақыт.
Ескі Жаңа жылдың мәні — мәдени мұраны сақтау және бұрынғы жыл санау жүйесіне деген тарихтағы естеліктерді құрметтеу. Бүгінде көп адам Ескі Жаңа жылдың қашан атап өтілетінін біле бермейді. Бұл мереке «ауыспалы» күндерге жатпайды, ол жыл сайын 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні тойланады. Дәл осы күні юлиан күнтізбесі бойынша жаңа жыл басталады. Сондықтан «Ескі Жаңа жыл қай күні?» деген сұрақтың жауабы әрдайым өзгеріссіз қалады.
Мерекеге тән көне дәстүрлердің бірі жастар үй-үйді аралап, ән айтып, үй иелеріне береке-бірлік тілеген. Ал үй иелері оларды тағамдармен және тиын-тебенмен сыйлауы керек болған (мұның үйге сәттілік әкелетініне сенген). Дастархан мол жайылып, қонақтар шақырылған. Мерекелеу 13 қаңтардың кешінде басталып, таңға дейін жалғасқан.
Ас-мәзірге ерекше мән берілгені мерекенің тағы бір атауынан — «жомарт кештен» байқалады.
Дастарханға тағамдардың тақ санын қою дәстүр болған.
Көңілді мерекелік атмосфера ата-бабаларымыз қатаң сақтаған белгілі бір тыйымдармен ұштасып отырған. Ең алдымен, мерекені лас, қараңғы немесе ескі, тозған киіммен қарсы алуға болмайды деп сенген. Мұндай әрекет үйге кедейлік пен бақытсыздық шақырады деп есептелген.
Екіншіден, боқтық сөз айтуға, ұрысуға және жанжалдасуға тыйым салынған. Сенім бойынша, бұл күні басталған жанжалдар ұзаққа созылып, тіпті қарым-қатынастың үзілуіне әкелуі мүмкін. 13 қаңтарда ренжіткендерді кешіріп, қажет болса, өзің де кешірім сұрау керек болған.
Күн батқаннан кейін қоқыс шығаруға да болмайды — бұл жаман ырым саналған. Сондықтан барлық үй шаруасы мен мерекелік дайындықтар кеш түскенге дейін аяқталуы тиіс еді. Тағы бір тыйым — «он үш» санын айтуға қатысты (әсіресе дастархан басында). Ал тілек айтқанда «емес», «жоқ» деген болымсыз бөлшектерден аулақ болған жөн. Яғни, «ауырмаңыз» деудің орнына «сау болыңыз!» деп тілек айту керек.
Тағы бір қызықты ғылыми дерек: күнтізбелер арасындағы айырмашылық тұрақты емес. Астрономиялық факторларға байланысты келесі ғасырда (2101 жылдан бастап) бұл айырмашылық 14 күнге дейін ұлғаяды. Сол кезде мереке бір тәулікке жылжып, 14 қаңтардан 15 қаңтарға қараған түні атап өтілетін болады.
Демек, болашақ ұрпаққа мерекелік күндерді қайта қарауға тура келеді. Ал әзірге ғажайып сезімді ұзартуға, сүйікті фильмдерді қайта қарап, қалалық шыршалардың жарқылынан ләззат алуға тамаша себеп бар!