Бақыт Төлегенова: «Халықтық Конституцияның айрықша құндылығы – мемлекеттік басқарудың бүкіл жүйесіне түсінікті бағдарлар белгілеуінде»
Жаңа Ата заң мемлекеттік құрылымның жалпы қағидаттарын ғана емес, мемлекеттік органдардың күнделікті жұмысында басшылыққа алуы тиіс негізгі бағыттарды да айқындайды. Бұл нормалардың елдің қаржы жүйесі үшін маңызы ерекше. Өйткені заңдылық, жауапкершілік және бюджет қаражатын ұтымды пайдалану мемлекеттің азаматтар алдындағы міндеттемелерін орындауымен тікелей байланысты. Халықтық Конституцияның маңызы туралы өз пікірін СҚО бойынша Мемлекеттік қазынашылық департаменті басшысының орынбасары Бақыт Төлегенова бөлісті, деп хабарлайды QZ NEWS тілшісі.
Қазынашылық жүйесінің қызметінде Конституция мен заңдардың үстемдігін бекітетін нормалардың маңызы зор. 5-бапқа сәйкес, Конституцияның ең жоғары заңдық күші бар және ол Қазақстанның бүкіл аумағында тікелей қолданылады. Бұл мемлекеттік органдардың, соның ішінде бюджетті атқару саласындағы қызметі де белгіленген құқықтық нормаларға қатаң сәйкес жүзеге асырылуы тиіс дегенді білдіреді.
Қазынашылық үшін бұл қағидаттың практикалық маңызы ерекше. Мемлекеттік қаржымен жұмыс істеу әр кезеңде дәлдікті талап етеді. Белгіленген рәсімдерді сақтаудан бастап, қаржылық операциялардың бюджет заңнамасына сәйкестігін бақылауға дейінгі жұмыстардың барлығы маңызды. Әрбір қаржылық операцияның артында мемлекеттік міндеттемелер, бағдарламаларды жүзеге асыру және мекемелердің қажеттіліктерін қамтамасыз ету міндеті тұр.
Жаңа Ата заңда мемлекеттік органдардың өз өкілеттіктерін орындаудағы жауапкершілігіне де айрықша назар аударылған. Мәселен, 65-бапқа сәйкес, Үкімет республикалық бюджетті және оның атқарылуы туралы есепті Құрылтайға ұсынады, сондай-ақ бюджеттің орындалуын қамтамасыз етеді. Ал 88-бапта мәслихаттардың жергілікті бюджетті және оның атқарылуы туралы есептерді бекіту құзыреті белгіленген. 89-бапқа сәйкес, жергілікті атқарушы органдар жергілікті бюджетті әзірлеп, оның орындалуын қамтамасыз етеді.
Осылайша, бюджет процесі жеке техникалық рәсім ретінде емес, өкілеттіктер мен жауапкершілік нақты бөлінген мемлекеттік басқару жүйесінің ажырамас бөлігі ретінде қарастырылады. Бұл Солтүстік Қазақстан облысы үшін де маңызды. Бюджет міндеттемелерінің уақтылы орындалуы әлеуметтік мекемелердің жұмысын қамтамасыз етуге, мемлекеттік бағдарламаларды қаржыландыруға және жоспарланған іс-шараларды жүзеге асыруға мүмкіндік береді.
«Менің ойымша, Халықтық Конституцияның айрықша құндылығы – мемлекеттік басқарудың бүкіл жүйесіне түсінікті бағдарлар белгілеуінде. Қаржылық тәртіп бюджет процесіне қатысушылардың әрқайсысының жауапкершілігінен басталады. Шығындарды дұрыс жоспарлау ғана емес, бөлінген қаражаттың артында нақты міндеттер мен адамдардың мүддесі тұрғанын түсіну маңызды. Сондықтан өз міндеттерін адал орындау, заң талаптарын сақтау және мемлекеттік ресурстарға ұқыпты қарау жұмысымыздың өзгермейтін қағидаттары болып қалуы тиіс», – дейді Бақыт Төлегенова.
Жаңа Ата заң мемлекеттің әлеуметтік бағдарын да айқындайды. 1-бапта адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары ең жоғары құндылықтар ретінде белгіленген. Осы тұрғыдан алғанда, мемлекеттік қаржының қоғамдық маңызы ерекше. Бюджет қаражаты мемлекеттің түрлі салалардағы міндеттемелерін орындауға бағытталады. Ал оны пайдалану белгіленген басымдықтарға сәйкес жүзеге асырылуы тиіс.
Бақыт Төлегенованың пікірінше, конституциялық қағидаттарды түсіну мемлекеттік органдардың басшылары мен мамандары үшін ғана емес, бүкіл қоғам үшін маңызды. Құқықтық мәдениет пен мемлекеттік ресурстарға жауапкершілікпен қарау қоғамда тұтастай қалыптасуы қажет. Өйткені қаржы жүйесінің тұрақтылығы нормативтік құжаттардың сапасы мен мемлекеттік институттардың жұмысына ғана емес, қоғамдық қатынастардың әрбір қатысушысының заң талаптарын сақтауына да байланысты.
Сондықтан Халықтық Конституцияның нормалары мемлекеттік қызметшілердің күнделікті жұмысы үшін айрықша мәнге ие. Олар қабылданатын шешімдерге, бюджет міндеттемелерінің орындалуына және мемлекеттік қаражаттың пайдаланылуына жауапкершілікпен қарауға негіз болатын құқықтық бағдарларды айқындайды.