Депрессия-белгілері, себептері, күресу механизмі
13 қаңтар – Дүниежүзілік депрессиямен күрес күні. Бұл дерт Солтүстік Қазақстан облысында да өзектілігін арттырды. Аймақта депрессия қаншалықты кең таралған және оны қарапайым шаршаудан қалай ажыратуға болады? Осы тақырыпта QZ News тілшісі Психикалық денсаулық орталығының психиатр-дәрігері Марина Шакубаевамен сұхбаттасты.
Қазіргі таңда депрессия барлық жас санаттарына әсер етуде. Ауру белгілері жасөспірімдерде де, ересектерде де, тіпті қарт адамдарда да байқалуы мүмкін. Орта есеппен жылына Психикалық денсаулық орталығына суицидтік ойлары немесе депрессиясы бар 65 жасөспірім жатқызылады.
Психосоматика және невроздар бөлімі 2020 жылы ашылған. Мұнда тағайындалған емнен бөлек, психокоррекциялық сабақтар өткізіледі. Науқастар кітап оқып, үстел ойындарын ойнайды. Әрбір пациентке жеке тәсіл қолданылады.
– Марина Сергеевна, депрессия дегеніміз не?
– Депрессия әлсіздік пен жалқаулықтың белгісі емес екенін түсіну өте маңызды. Бұл – назар аударуды және көбінесе кәсіби көмекті қажет ететін жағдай. Депрессия – адамның өмірінің барлық саласына әсер ететін ауыр психоэмоционалдық күй: ойына, эмоциясына, мінез-құлқына және тіпті физикалық денсаулығына ықпал етеді.
– Депрсесияға түскен адамда қандай ауру белгілерін байқауға болады?
– Депрессия кезінде адамдар бұрын қуаныш сыйлаған нәрселерге қызығушылығын жоғалтады, ішкі бос кеңістікті, созылмалы шаршауды сезінеді. Ұйқы бұзылады – шамадан тыс ұзақ ұйқы немесе керісінше ұйқысыздық пайда болады, зейін қою қабілеті төмендейді. Сонымен қатар дене ауыруы, тәбеттің төмендеуі немесе керісінше шамадан тыс тамақтану сияқты физикалық белгілер де байқалуы мүмкін.
– Неліктен депрессия қазіргі қоғамда кең таралған?
– Қазіргі өмір ырғағы өте жылдам әрі талапшыл. Біз үнемі ақпарат ағынына тап боламыз, жұмыста немесе оқуда күйзеліске түсеміз, белгісіздік пен әлеуметтік оқшаулану сезімін бастан кешіреміз. Жастар үшін әлеуметтік желілердің қысымы қосылады: өзгені өзімен салыстыру, болашаққа алаңдау, бәріне үлгеру керек деген сезім. Мұның бәрі адамның психоэмоционалдық ресурстарын біртіндеп сарқиды.
– Депрессияны жай ғана мұңнан қалай ажыратуға болады?
– Уақытша мұң әдетте өздігінен немесе аздап демалғаннан кейін басылады. Ал депрессия күнделікті өмірге кедергі келтіреді. Егер көңілсіздік немесе шаршау екі аптадан астам уақытқа созылып, өмірге деген қызығушылықтың жоғалуымен, ішкі бос кеңістік сезімімен, созылмалы шаршаумен, ұйқы мен зейіннің бұзылуымен қатар жүрсе – бұл қауіпті белгі. Сонымен қатар өзіңді қажетсіз сезіну, кінәлі болу, өмірдің мәнсіздігі туралы ойлар да алаңдатарлық симптомдар болып табылады.
– Көпшілік депрессияны адамның әлсіздігі деп санайды. Бұл рас па?
– Бұл өте кең таралған, бірақ мүлде қате түсінік. Депрессия мінездің күшіне, жетістікке, тәрбиеге немесе жасқа байланысты емес. Бұл – биологиялық (генетика, мидағы нейрохимиялық үдерістер), психологиялық (стресс, жарақаттар, перфекционизм) және әлеуметтік факторлардың (қоғамдық қысым, оқшаулану) күрделі өзара ықпалы нәтижесінде пайда болатын медициналық әрі психологиялық жағдай. Мәселені мойындау және көмек сұрау – әлсіздік емес, керісінше күштің белгісі.
– Депрессияны өз бетімен жеңуге бола ма?
– Жеңіл жағдайларда жақындардың қолдауы, күн тәртібін сақтау, физикалық белсенділік пен демалыс көмектесуі мүмкін. Психологпен жұмыс, өзін-өзі қолдау әдістері, мысалы, күнделік жүргізу немесе саналы өмір сүру тәжірибелері жағдайды жақсарта алады. Алайда айқын депрессия кезінде өз бетімен күресу өте қиын. Мұндайда психолог немесе психиатрдың кәсіби көмегі қажет.
– Егер жақын адамыңыздан депрессия белгілерін байқасаңыз, не істеу керек?
– Ең алдымен, оның сезімдерін елемей қоймау және «өзіңді қолға ал» сияқты жеңіл-желпі кеңестер бермеу маңызды. Тыңдап, қолдау көрсетіп, қасыңызда екеніңізді білдірген жөн. Маманды табуға көмектесуді абайлап ұсынуға болады. Егер адам өзін-өзі зақымдау туралы немесе өміріне қол жұмсау ниеті жайлы айтса – бұл шұғыл жағдай, дереу ересектерге, дәрігерлерге немесе жедел қызметтерге жүгіну қажет. Жақындардың қолдауы өте маңызды, бірақ ол кәсіби көмектің орнын алмастырмауы мүмкін.